Mantelzorgwoning zonder vergunning: wanneer mag dat?

Veel mensen denken dat een woning in de tuin altijd een lange vergunningsprocedure betekent. Voor een mantelzorgwoning is dat vaak niet zo. Onder voorwaarden mag u zo'n woning plaatsen zonder omgevingsvergunning. In dit artikel leest u welke voorwaarden dat zijn.

Vergunningvrij betekent niet regelvrij

Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet. De regels voor een vergunningvrije mantelzorgwoning staan nu op twee plekken. Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) regelt de bouwtechnische kant. Het omgevingsplan van uw gemeente regelt waar de woning mag staan en hoe groot die mag zijn.

Voor dat omgevingsplan geldt in de meeste gemeenten nog een landelijk pakket overgangsregels. Dat heet de bruidsschat. Gemeenten mogen die regels aanpassen. Daarom kan het per gemeente verschillen wat precies mag.

Ook als u geen vergunning nodig heeft, moet de woning voldoen aan de bouwtechnische eisen uit het Bbl. Denk aan brandveiligheid en een gezond binnenklimaat.

De belangrijkste voorwaarden voor de plek en het formaat

Volgens de bruidsschat mag een bijbehorend bouwwerk, zoals een mantelzorgwoning, vergunningvrij worden gebouwd als het aan deze punten voldoet:

• Het staat in het achtererfgebied. Dat is grofweg het deel van uw erf achter de voorkant van het huis.
• Het staat op de grond en is maximaal 5 meter hoog.
• Het staat meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied, zoals een stoep of openbaar groen.
• Er zit geen verblijfsruimte op de tweede verdieping of hoger, en er is geen dakterras of balkon.
• Het past binnen de maximale oppervlakte. Die hangt af van de grootte van uw achtererf.

Voor die oppervlakte geldt een rekenregel. Bij een bebouwingsgebied tot 100 m2 mag u de helft daarvan bebouwen. Is het groter, dan mag er steeds iets meer bij, tot een maximum van 150 m2 aan bijbehorende bouwwerken samen. Let op: een schuur of garage die er al staat, telt mee.

Buiten de bebouwde kom gelden in de bruidsschat aparte regels. Daar mag een bijbehorend bouwwerk voor mantelzorg worden gebruikt als het geheel of gedeeltelijk verplaatsbaar is en niet groter is dan 100 m2.

Voorwaarden voor de bewoners

Een mantelzorgwoning is bedoeld voor huisvesting in verband met mantelzorg. Volgens de huidige definitie gaat het om één huishouden van maximaal twee personen. Minstens één van hen geeft of ontvangt mantelzorg van iemand in het hoofdhuis.

MantelzorgNL noemt als vuistregel dat het om intensieve zorg gaat, langere tijd en ongeveer 8 uur per week of meer. Er moet dus echt een zorgbehoefte zijn. De gemeente kan daar een verklaring voor vragen. Daarover leest u meer in ons artikel over het aantonen van de zorgbehoefte.

Een mantelzorgwoning is tijdelijk. Stopt de zorg, dan mag het gebouw niet meer als zelfstandige woning worden gebruikt.

Moet u het melden bij de gemeente?

Een vergunning hoeft u niet aan te vragen. Of uw gemeente vooraf een melding of de zorgverklaring wil zien, verschilt per gemeente. Wij raden altijd aan om vooraf contact op te nemen met de gemeente. U weet dan zeker welke regels in uw omgevingsplan gelden. Zo voorkomt u verrassingen achteraf, ook met de buren.

Er komt iets aan

Het Rijk werkt aan landelijke regels die het nog makkelijker maken. De verwachting is dat die op 1 januari 2027 ingaan. Tot die tijd gelden de regels van uw gemeente. Ga dus uit van de huidige regels als u nu plannen maakt.

Twijfelt u of uw tuin geschikt is? Van Leeuwen kijkt voor u wat er bij uw gemeente geldt en begeleidt het hele traject, van ontwerp tot plaatsing. U bent welkom voor een vrijblijvend adviesgesprek. Bel ons gerust op 085 060 59 28.